RSS
 

Notki z tagiem ‘ankyloglosja’

O krótkim wędzidełku

27 maj

Skrócenie wędzidełka języka i jego konsekwencje dla artykulacji, to obecnie temat dobrze zbadany, udokumentowany i  opisany. Wydawałoby się, że nie powinien budzić kontrowersji, a argumenty przedstawiane przez badaczy powinny przekonać wcześniejszych przeciwników frenotomii. Nic bardziej mylnego. Zarówno wśród lekarzy, jak i (niestety) wielu logopedów wciąż funkcjonują stare, niepoparte żadnymi badaniami opinie, które ja zaliczam do mitów.

Mity na temat skróconego wędzidełka:

  1. Skrócenie wędzidełka można ocenić poprzez wysunięcie języka na brodę. Jeśli na jego czubku tworzy się „serduszko”, to znaczy, że wędzidełko jest skrócone. O takim prostym sposobie diagnozowania ankyloglosji pisze m. In. Stecko i Skorek, gdy tymczasem badania Ostapiuk nie potwierdzają korelacji pomiędzy brakiem wcięcia w czubku języka, a prawidłową długością wędzidełka. U dzieci ze skróconym wędzidełkiem równie często obserwuje się: „serduszko” u nasady języka, rotację języka w jedną stronę podczas wysuwania go na brodę, asymetrię w napięciu języka, brak jakichkolwiek objawów. Podsumowując: „serduszko” jest wskaźnikiem krótkiego wędzidełka języka, ale brak „serduszka” nie wyklucza krótkiego wędzidełka. Oznacza to, że próba wysuwania języka na brodę w celu oceny wędzidełka jest niewystarczająca, tymczasem wielu logopedów i zdecydowana większość lekarzy ogranicza się do wykonania tylko jej.
  2. Skrócone wędzidełko języka można wydłużyć. Wędzidełko języka to luźny fałd błony śluzowej. Zbudowane jest z tkanek miękkich i elastycznych zarazem. Może ono  – naciągając się – wydłużać lub, przeciwnie, rozluźniając – skracać. W obrębie jednak swojej anatomicznej długości. Powtórzę za D. Plutą – Wojciechowską „wędzidełko języka to nie gumka od majtek” – nie ma badań potwierdzających skuteczność wydłużania wędzidełka poprzez ćwiczenia i masaże. Powiem więcej: badania Ostapiuk wskazują na nieskuteczność nie chirurgicznej terapii logopedycznej w przypadku ankyloglosji.
  3. W świetle poprzedniego, przywołanego przeze mnie mitu, nie muszę chyba tłumaczyć kolejnego: przecięcie wędzidełka ma sens jedynie po okresie rocznej pracy terapeutycznej. Moim zdaniem taki właśnie styl myślenia może tłumaczyć rozliczne wypowiedzi byłych pacjentów logopedycznych piszących: 7 lat chodziłem/am do logopedy i nic to nie dało.
  4. Po przecięciu wędzidełka mogą się tworzyć zrosty. Nie ma na to żadnych udokumentowanych dowodów naukowych. Przez lata swojej pracy Ostapiuk miała okazję obserwować tysiące pacjentów po frenotomii, u żadnego nie zanotowała pogorszenia ruchomości języka na skutek tego zabiegu.
  5. Po przecięciu wędzidełka język może dziecku wypadać z buzi. Taką opinię usłyszała jedna z mam dziecka będącego pod moja opieką logopedyczną od swojej koleżanki – lekarza pediatry. Owszem, zastanowiłabym się nad wykonaniem zabiegu u dziecka ze znacznym obniżeniem napięcia mięśniowego, np. u dziecka z Zespołem Downa. Możliwe, że przy zwiększeniu ruchomości języka takie dziecko miałoby dodatkową trudność z utrzymaniem i tak wiotkiego języka w buzi. Ale „wypadanie języka” z prawidłowym napięciem? Rany boskie…
  6. Moja mama/ ciocia/ znajoma/koleżanka ma skrócone wędzidełko, a mówi bardzo dobrze. W ocenie audytywnej („na ucho”) realizacja głosek może wydawać się prawidłowa. Dopiero obserwacja ruchów artykulacyjnych pokazuje nieprawidłowości i strategie kompensacyjne. Miałam możliwość obejrzenia na nagraniu wideo pacjenta, którego brzmienie głoski r „na słuch” wydawało się do przyjęcia, a pacjent realizował tą głoskę wywołując wibrację na czubku języka skierowanym ku dolnym trzonowcom.

Skrócone wędzidełko i asymetria

Fakty na temat skróconego wędzidełka:

  1. Ponad 70 % populacji ma skrócone wędzidełko. U 5 % diagnozuje się stopień znaczny, u ponad 20 % – średni, resztę można ocenić jako stopień nieznaczny. Nieprawidłowości artykulacyjne lub/i różne sposoby kompensacyjne występują również u tej ostatniej grupy.
  2. Skrócone wędzidełko ma wpływ na jakość czynności prymarnych (ssania, gryzienia, żucia, połykania), a poprzez nie także na jakość mówienia (czynności sekundarne). Artykulacja 12 głosek w języku polskim wymaga wysokiego uniesienia języka z ułożeniem jego czubka na górnym wałku dziąsłowym. W wielu przypadkach taka pozycja jest niemożliwa do osiągnięcia, przez co głoska wymawiana jest pozanormatywnie lub opuszczana, zastępowana innymi.
  3. Skrócone wędzidełko ma wpływ na pracę krtani i więzadeł głosowych. Wyobraźmy sobie język jako poduszkę, a śluzówkę jako poszewkę. Gdy próbujemy włożyć poduszkę do zbyt ciasnej poszewki nie ma możliwości jej rozłożenia. Poduszka zbija się i kurczy, a poszewka napina. To samo dzieje się z językiem. Jego mięśnie nie mają miejsca, by się wydłużyć i rozciągnąć, stąd nawet jeśli dziecko uzyskuje wysokie ułożenie języka, tzw. pozycję kobry, to kosztem napiętego języka. Trudno wówczas o prawidłową realizację głoski r lub szeregu szumiącego. Jeśli uzmysłowimy sobie, że w ciele człowieka żaden układ nie działa w oderwaniu do innego, łatwo zrozumiemy, że nieprawidłowa praca mięśni języka nie może pozostać bez wpływu na pracę innych mięśni twarzy i krtani. U osób z ankyloglosją obserwuje się większą podatność na dolegliwości krtani, gorszą pracę więzadeł głosowych, w tym ubezdźwięcznianie głosek, jąkanie, krztuszenie się (oczywiście w pewnych okolicznościach).
  4. Skrócone wędzidełko prowadzi do wypracowania strategii kompensacyjnych, które nie zawsze są korzystne. Należą do nich między innymi: nieprawidłowy ruch żuchwą (jej rotacja w jedną stronę), co może prowadzić do problemów ze stawami żuchwowo – skroniowymi, ograniczenie otwarcia ust, asymetria w ruchu warg, języka, pozanormatywna realizacja głosek.
  5. Skrócone wędzidełko może powodować wady zgryzu. Sprzyja rozwojowi choroby przyzębia, zanikom kostnym i odkładaniu się kamienia nazębnego. Na skutek ograniczonej ruchomości język nie osiąga prawidłowej pozycji spoczynkowej. Zalegając na dnie jamy ustnej język może powodować wypychanie żuchwy. Brak jego pionizacji utrwala infantylny sposób połykania w trakcie którego język napiera na zęby. Szczeka pozbawiona naturalnego aparatu ortodontycznego jakim jest język zwęża się, co powoduje nachodzenie zębów na siebie. Trudności z dotarciem języka do każdego miejsca w jamie ustnej utrudnia lub wręcz uniemożliwia usunięcie zalegającego pokarmu, to z kolei sprzyja pojawianiu się próchnicy. Dodatkowym problemem osób z ankyloglosją jest odkładanie się śliny. Język zalegający na dnie jamy ustnej utrudnia jej odpływ, co może prowadzić do ślinienia się.
  6. Nie zawsze jednorazowy zabieg frenotomii przynosi satysfakcjonujące rezultaty. Bywa, że w celu uzyskania pełnej ruchomości języka konieczne jest kolejne przecięcie wędzidełka. Rekordzista, o którym wspominała B. Ostapiuk miał wykonanych 6 zabiegów.

 

Literatura:

  1. B. Ostapiuk, Asymetria w tworzeniu głosek u osób z ankyoglosją w: Logopedia: Zagadnienia kultury żywego słowa T. 39/40 (2010/2011)
  2. B. Ostapiuk, Dyslalia ankyloglosyjna. O krótkim wędzidełku języka, wadliwej wymowie i skuteczności terapii
  3. B. Ostapiuk, Dyslalia. O badaniu jakości wymowy w logopedii
  4. B. Ostapiuk, Ankyloglosja jako przyczyna artykulacyjnych trudności, w: Biomedyczne uwarunkowania rozwoju oraz zaburzeń mowy i języka
  5. I. Malicka, O współpracy logopedy i chirurga w przypadku ankyloglosji, w: Biologiczne uwarunkowania rozwoju i zaburzeń mowy
  6. Materiały ze szkolenia: Dyslalia ankyloglosyjna – o krótkim wędzidełku języka, wadliwej wymowie i skutecznej terapii – dr B. Ostapiuk
  7. Wywiad z prof. D. Plutą – Wojciechowską w: Forum logopedy 2015 (nr 5)
  8. Materiały z wykładu prowadzonego przez prof. D. Plutę – Wojciechowską
 
1 komentarz

Napisane w kategorii ankyloglosja